Trong bài phóng sự In Debt, Far From Home and Claiming Servitude (tạm dịch: Nợ nần, tha hương và bị đối xử như nô lệ) của James C.Mckinley đăng trên New York Times (NYT- Thời báo New York), tác giả đã có cuộc trò chuyện với các công nhân Việt Nam cũng như tìm hiểu vụ kiện đang gây tranh cãi giữa những người lao động và các công ty xuất khẩu lao động tại Mỹ.

Mở đầu bài viết, tác giả thuật lại hoàn cảnh dẫn đến việc người lao động Việt Nam tìm đến Mỹ để làm việc. Ban đầu, quảng cáo trên ti vi mà người thợ hàn xem ở Hà Nội quá hấp dẫn, một công ty cần tuyển lao động làm việc tại Mỹ với mức lương 15 USD một giờ, cộng tiền làm thêm giờ, hơn nhiều số tiền mà Chin Ba Ngo, một nhân vật trong phóng sự, có thể kiếm được ở Việt Nam. Khi anh Chin gặp đại diện công ty, họ yêu cầu 10.000 USD tiền lệ phí để liên hệ với công ty Mỹ đang tìm kiếm lao động. Anh Chin thế chấp ngôi nhà của mình và vay mượn các thành viên gia đình để gom đủ số tiền.

Số tiền lệ phí trên là khởi đầu cho thời gian hai năm thử thách khiến anh Chin phải sống tha hương tại Houston, Mỹ. Anh Chin chỉ là một trong số 50 người thợ hàn Việt Nam đang đấu tranh trong vụ kiện về việc họ bị đối xử, theo NYT là "như nô lệ" tại Mỹ.

Anh Chin Ba Ngo và các công nhân Việt tham gia vụ kiện. Ảnh: NYT.

Tranh luận chưa có hồi kết

Theo tờ New York Times, các thợ hàn đã trả cho hai công ty ở Việt Nam là Interserco và Vinamotors lệ phí từ 6.500 USD đến 15.000 USD. Đổi lại, họ được hứa hẹn có một công việc ổn định trong 2,5 năm ở Mỹ với mức lương 15 USD một giờ.

Hầu hết người lao động đã đặt cược nhà và vay nặng lãi từ họ hàng, bạn bè để đóng tiền từ đầu năm 2009. Số khác lại vay tiền từ chính các công ty xuất khẩu lao động và đặt lại giấy tờ nhà làm thế chấp.

Tuy nhiên, công việc trong mơ của họ đã không như mong muốn. Những người lao động Việt Nam cho rằng họ bị lừa tới Mỹ, bị đối xử tệ hại, gần như là cô lập sau đó bị đẩy ra ngoài một cách đột ngột trước khi họ hoàn thành công việc mà nhờ đó, họ hy vọng sẽ giúp trả nợ. “Họ muốn tận dụng sức lao động của chúng tôi để kiếm tiền, muốn vắt kiệt sức của chúng tôi”, anh Chin cho biết.

Ông Tony Buzbee, luật sư của các công nhân, cho rằng khách hàng của mình bị buộc làm việc trong một môi trường gần như là nô lệ. Không chỉ phải bỏ ra hàng nghìn USD lệ phí cho các công ty Việt Nam, các công nhân này còn bị trừ một khoản lớn tiền nhà ở, phương tiện đi lại và các chi phí khác.

Các công nhân cho biết, công ty sắp xếp việc đi lại và nhà ở cho họ là ILP Agency LLC, đã cầm hộ chiếu và khiến họ bị cô lập. Công ty này còn nói với các công nhân rằng cảnh sát có thể bắt và trục xuất họ nếu họ rời khỏi nơi ở.

Theo tài liệu mà New York Times có được, công ty Texas Coast to Coast Resources Inc, đơn vị đã chuyển các công nhân trên tới Houston và thuê họ làm việc trong xưởng đóng tàu, đã đuổi họ đi từ tháng 2/2009, sau có 8 tháng làm việc với lý do visa làm việc của họ hết hạn và Bộ Lao động Mỹ không có ý định cấp mới.

Hiện những người công nhân này đang nợ hàng nghìn USD và họ không thể trả nợ với mức lương ít ỏi ở Việt Nam. Hầu hết đều từ chối đề nghị của công ty ILP là mua vé máy bay về nhà cho họ.

Tuy nhiên, bốn công ty bị kiện gồm hai công ty Mỹ và hai công ty Việt Nam, đều chối bỏ mọi cáo buộc. Các quan chức xuất khẩu lao động Việt Nam cho rằng những người đàn ông trên đã nói dối và khẳng định họ không lừa đảo hay bóc lột. Luật sư của hai công ty Mỹ cũng bác bỏ việc những công nhân này bị rút bớt tiền lương hay bị cô lập.

David J.Quan, luật sư đại diện cho ILP Agency, cho biết: “Họ là những người công nhân hợp pháp, có các giấy tờ hợp lệ và làm tốt công việc nhưng họ thất vọng bởi không thể tiếp tục công việc đang kiếm tiền thuận lợi”.

Ông Quan cũng cho hay, hợp đồng chỉ có thời hạn 10 tháng với mức gia hạn phụ thuộc vào điều khoản của visa. Ông Quan cũng nói thêm, tuy điều kiện làm việc hơi thiếu thốn nhưng có thể chấp nhận được và người công nhân cũng đã kiếm được mức lương khá.

Hai năm khổ hạnh nơi đất khách?

New York Times cho biết, khi những người lao động đến Houston vào tháng 5 - 6/2008, họ được đưa tới một căn hộ dơ dáy, không được trang bị những vật dụng cần thiết ở Pasadena, Texas. Bốn người đàn ông phải dùng chung một căn hộ hai phòng ngủ và trả 5.000 USD mỗi người. “Đó là một căn hộ rất bẩn, không có giường, không có đồ đạc, với mùi khó chịu, gián chuột chạy khắp nơi. Thảm của nhà rất bẩn và điều hòa thì không hoạt động”, anh Chin nhớ lại.

Công ty Coast to Coast Resources cũng thu của họ 85 USD mỗi tuần tiền xe đưa đón đi làm và đi siêu thị. Mỗi người lao động còn phải trả thêm 280 USD tiền mua dụng cụ hàn.

Anh Chin và ba người thợ hàn khác cho biết họ hầu như phải làm việc vào ban đêm ở công ty đóng tàu Southwest Shipyard Inc. nhưng tiền lương lại do công ty Coast to Coast trả, công ty này đã ký hợp đồng với ILP Agency để tiếp nhận các công nhân từ Việt Nam.

Các công nhân thừa nhận sau các khoản cắt xén, họ có thể kiếm được từ 300 đến 400 USD mỗi tuần và một số người đã gửi được tiền về nhà.

Tuy nhiên, số tiền họ kiếm được vẫn không thấm tháp vào đâu và các công nhân vẫn khăng khăng rằng họ bị hạn chế đi lại tại chỗ ở. “Nó giống như là ở tù vậy”, Trang Nha, 29 tuổi, nói.

Han Thanh Phan, 30 tuổi, có vợ và con gái mới sinh ở nhà, cho biết khoản nợ mà anh đang đeo khiến anh khổ sở. “Tôi cảm thấy rằng vì mình làm được quá ít tiền nên mình đã thất bại. Tôi nợ gia đình mình rất nhiều, tôi đã không làm được cho họ như đã hứa”.

Tammy Tran, một luật sư ở Houston đã tình nguyện giúp đỡ các công nhân Việt Nam, thay mặt họ kiện các công ty Mỹ, khẳng định rằng hợp đồng lao động ở đây đã bị vi phạm. Cô cũng tới các nhà thờ địa phương cũng như các tổ chức di cư của người Việt để quyên góp quần áo, chỗ ở và thức ăn cho các công nhân.

Vào tháng 2 vừa qua, Coast to Coast Resources và ILP đã đồng ý trả cho các thợ hàn khoản bồi thường thiệt hại là 60 triệu USD. Tuy nhiên, các luật sư cho biết “chiến thắng” này vẫn là con số 0, bởi theo các điều khoản của thỏa thuận, chủ các công ty trên không có trách nhiệm về mặt pháp lý cũng như không có tài sản thế chấp. Vì vậy, những công nhân hàn vẫn chưa nhận được một đồng nào.

DNVN (Đất Việt)