THAM NHŨNG gợi lên hình ảnh của những giao dịch mờ ám trong bóng tối giữa các nhà vận động hành lang, các tập đoàn và các quan chức chính phủ gian dối.

Nhưng tham nhũng thường trần trụi hơn nhiều, như việc các quan chức đòi hối lộ ngay cả khi thực hiện những dịch vụ công thường ngày. Số liệu từ Gallup, một tổ chức thăm dò ý kiến, cho thấy sự tham nhũng như vậy phổ biến như thế nào (xem biểu đồ).

Các nhà kinh tế cho rằng tham nhũng ở quy mô nhỏ như vậy có tổn hại lớn. Moi móc tiền công khai làm suy giảm niềm tin. Khi các chính quyền tại các nước ví như Hy Lạp nhận thức được thì cuộc chiến chống trốn thuế là khó khăn nếu người dân có ít niềm tin vào sự trung thực của cán bộ thuế.

Một trang web của Ấn Độ, ipaidabribe.com, thành lập mùa hè năm ngoái bởi các nhà hoạt động chống tham nhũng, cho thấy các quan chức có thể tham như thế nào. Trang web này đã dẫn chứng hơn 8.500 trường hợp hối lộ, tăng thêm gần 375 triệu ruppee (8,4 triệu USD) tiền đút lót.

Cố vấn kinh tế trưởng của Ấn Độ muốn hợp pháp hóa một số hình thức hối lộ.

Những trường hợp hối lộ gồm 100 ruppee cho cảnh sát để đăng ký khai báo điện thoại bị đánh cắp và 500 ruppee cho nhân viên thư ký để giao giấy chứng nhận kết hôn. Số tiền đút lót lớn hơn nhiều để hỗ trợ cho việc xin hoàn thuế thu nhập khi "mức phí" tiêu chuẩn là 10%, số tiền qua tay là từ 5.000 đến 50.000.

Nhưng những sáng kiến này cũng không làm được gì nhiều ngoài việc cho phép mọi người xả sự giận dữ của họ với tham nhũng. Kaushik Basu, cố vấn kinh tế trưởng cho Bộ tài chính Ấn Độ cho rằng điều này một phần do pháp luật coi cả hối lộ và nhận hối lộ đều là phạm tội. Điều này khiến cho việc ngăn chặn các quan chức tham nhũng khó khăn vì người đưa hối lộ cũng phạm luật. Nếu người đó kiếu nại thì có nguy cơ bị truy tố hoặc, nhiều khả năng hơn, bị cảnh sát đòi một khoản hối lộ khác.

Trong một bài báo mang tính kiêu khích dựa trên lý thuyết trò chơi, ông Basu lập luận cho việc hợp pháp hóa một số hình thức đưa hối lộ. Đề suất của ông đã gây ra một cuộc tranh luận sôi nổi và mãnh liệt tại Ấn Độ. Các kênh truyền hình thậm chí còn thành lập các nhóm người tham gia thảo luận về nó.

Một số người chỉ trích rằng các nhà kinh tế học đang bỏ qua cho tham nhũng. Nhưng ông Basu đã làm rõ rằng trả tiền cho một viên chức để phá luật vì lợi ích vẫn tiếp tục là bất hợp pháp. Các thể loại trả tiền mà ông muốn hợp pháp hóa là "hối lộ quấy rối" do một người thực hiện để có được điều gì đó mà người này có quyền hợp pháp.

Trong những trường hợp như vậy, ông Basu cho rằng, người đưa hối lộ cần được miễn truy tố và một đơn khiếu nại đã được kiểm chứng không chỉ dẫn đến hình phạt với quan chức tham những mà còn "hoàn trả" tiền lại cho người đưa hối lộ.

Những biện pháp này, ông tin, sẽ kiềm chế việc đòi hối lộ và khuyến khích các cơ quan thực thi pháp luật trong việc tìm cách truy tố các quan chức tham nhũng khi cho nạn nhân của họ sự tự tin để khiếu nại và khuyến khích họ đưa ra bằng chứng về hối lộ. Nỗi sợ bị bắt có thể khiến cho nhiều quan chức cảnh giác hơn với yêu cầu hối lộ ngay từ đầu.

Điều này nghe có vẻ hứa hẹn trên lý thuyết. Nhưng tòa án Ấn Độ nổi tiếng là chậm chạp. Jean Drèze, một nhà kinh tế phát triển Ấn Độ nhận định rằng những khó khăn trong việc theo đuổi một vụ kiện chống lại một quan chức tham nhũng có thể có nghĩa là ít người đưa ra khiếu nại. Nếu vậy, ý tưởng của ông Basu vô tình làm cho tham nhũng gia tăng. Drèze cho rằng ít nhất một số người trước đó đã có thể từ chối không đưa hối lộ khi bị đòi hỏi thì bây giờ sẽ phải trả tiền.

Tuy nhiên khi hối lộ vì những điều phục vụ quyền lợi của họ, với một số người việc từ chối đưa tiền là không thực tiễn. Những lập luận được đăng tải trên trang web báo cáo về hối lộ cho rằng mọi người quan tâm đến việc chống lại các quan chức tham nhũng.

Vì ý tưởng của ông Basu có thể làm cho việc này dễ dàng hơn nên nó cũng đáng được quan tâm. Cả những biện pháp như chuyển nhiều giao dịch thành trực tuyến hơn để giảm liên hệ với các quan chức cũng vậy. Chống tham nhũng sẽ cần nhiều hơn một ý tưởng thông minh.

DNVN ( Economist)