Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Hoàng Quốc Vượng, Bộ và các bên liên quan đang chuẩn bị điều kiện cần thiết như hạ tầng, các quy trình vận hành, phát triển mạng, các đường truyền, đảm bảo phát điện cạnh tranh đúng thời hạn 1/7 tới.

Khó cổ phần hóa

Dù khẩn trương nhưng ông Đinh Quang Tri, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho rằng, điều kiện thực tế còn nhiều khó khăn. Ngay như khâu phát điện, mặc dù tích cực thực hiện cổ phần hóa và kêu gọi các lĩnh vực đầu tư khác nhưng dự báo từ nay đến năm 2015, sản lượng điện phát từ các nhà máy của EVN vẫn chiếm trên 60%. Ngày 5/4 vừa rồi, Thủ tướng đã chỉ đạo ý kiến tái cơ cấu ngành điện. Bước đầu là xây dựng các mô hình công ty điện lực nằm ngay trong EVN. Phương án đang được EVN xây dựng theo hướng ba Tổng công ty Điện lực phát điện (TCT). Trước mắt các TCT 100% vốn Nhà nước hoạt động theo mô hình công ty mẹ, công ty con. Như vậy, thực chất ba TCT vẫn nằm trong  sự quản lý của EVN chứ chưa thể thực hiện cổ phần hóa.

11 năm nữa, người tiêu dùng mới được mua điện như hàng hóa. Ảnh: Như Ý.

Lý giải điều này, theo ông Tri, bản thân EVN không muốn giữ ba TCT trên và đã báo cáo Thủ tướng. Nhưng với tình hình hiện tại, nếu tách ngay ba TCT ra thì nguy cơ thiếu điện trong thời gian tới là hiện hữu, bởi một loạt các nhà máy đang khởi công, các ngân hàng sẽ không cho vay vốn. Thậm chí một số dự án đang vay vốn nhưng nếu tách ra khỏi EVN, chuyển đổi người vay từ EVN sang một công ty thì ngân hàng không đồng ý. “Chúng tôi cũng muốn lộ trình này nhanh để thực hiện giá hợp lý. Bởi giá hợp lý phải để thị trường quyết định, chứ một mình EVN không thể biết là hợp lý hay không”, ông Tri bày tỏ.

EVN còn yêu cầu việc minh bạch thị trường phải làm sớm, càng tốt, để người dân hiểu chi phí sản xuất là bao nhiêu, bán bao nhiêu là hợp lý.

Như vậy, dù muốn dù không, phải ít nhất ba năm theo quy định cổ phần hóa, các TCT phát điện mới được xem xét báo cáo tài chính, nếu đủ vững mạnh mới tách ra khỏi EVN.

Chi phối nguồn

Ngoài ra, tuy không còn độc quyền ở khâu phát điện, song EVN vẫn chiếm phần chi phối về nguồn và nắm giữ toàn bộ các khâu còn lại, như truyền tải, phân phối điện. Điều này sẽ rất khó tạo cơ chế điều tiết rõ ràng, minh bạch trong sản xuất kinh doanh, nhằm chống độc quyền.

Việc “tranh chấp” vừa qua giữa một số nhà máy điện Tây Nguyên và EVN, do nhà máy cho rằng họ không được mua hết công suất, hay bị EVN ép giá là một ví dụ điển hình. Vấn đề cốt lõi ở đây không phải là bên nào đúng, bên nào sai, mà do các quy định và việc thực thi còn quá nhiều bất cập. Theo quy định, các công ty điện lực phải đầu tư các lưới điện 35 KV hoặc 10 KV tùy theo công suất đấu nối từ nhà máy vào lưới chung. Nhưng đại diện EVN cho rằng, hiện nay có tình trạng các nhà máy thủy điện phát triển tràn lan, thậm chí phá vỡ quy hoạch. Nếu chịu cả chi phí đường dây, nhà máy sẽ lỗ, nên tìm cách thông qua Chính phủ, các tỉnh hoặc địa phương ép bên mua điện phải đầu tư lưới điện đến tận nhà máy.

Đây là một tranh chấp mới mà Bộ Công thương phải làm rất minh bạch, quy hoạch và phân công rõ ai là người làm mạng lưới truyền tải để tính chi phí. Hiện nay, các công ty thủy điện công suất dưới 30 MW không muốn đầu tư lưới, vì giá bán đã chốt cứng hàng năm, đầu tư sẽ bị thiệt, nên Bộ Công thương cần chỉ rõ dự án nào trong quy hoạch mới cho xây dựng. Ngoài ra, theo quy định, các nhà đầu tư phải có hợp đồng mua bán điện rõ ràng mới được xây dựng nhà máy điện, nhưng nhiều địa phương đã cho phép khởi công mà không cần hợp đồng mua bán điện…

DNVN (Đất Việt)