Trong các năm qua, thị trường Việt Nam được dịp chứng kiến nhiều vụ mua bán, sáp nhập (M&A) doanh nghiệp thành công, trong đó có những thương vụ giá trị lên đến hàng trăm tỷ đồng. Tuy nhiên, mới đây nhất và cũng là thương vụ được xem là “khủng” nhất đó là việc Tập đoàn FPT mua cổ phần của EVN Telecom đã bị “xịt” giữa đường.

Mới đây, Hội đồng quản trị Tập đoàn FPT đã thông qua nghị quyết rút khỏi thương vụ mua cổ phần của EVN Telecom. Đây là thương vụ mua bán doanh nghiệp trong nước được giới chuyên môn xem là đình đám nhất trong các năm qua, với trị giá lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Thương vụ này nếu thành công sẽ giúp EVN Telecom có thêm đối tác san sẻ trong việc phát triển lĩnh vực thông tin di động vốn đang bị cạnh tranh rất gay gắt.

Trước khi bất thành, phía FPT đã dự kiến sẽ mua 60% cổ phần của EVN Telecom nhưng thực tế Nhà nước chỉ cho phép EVN Telecom được bán 49% cổ phần. Đây được cho là nguyên nhân cơ bản khiến thương vụ này bất thành.

Theo CEO mới của FPT, ông Trương Đình Anh, lý do FPT rút lui khỏi EVN Telecom là: “Hiệu quả đầu tư vào dự án này không như mong đợi”. Nhưng CEO này không nói rõ, “không như mong đợi” cụ thể ở những điểm nào? Là những con số tài chính không đẹp trong ngắn và trung hạn? Là hệ thống công nghệ cho viễn thông, di động hạn chế? Hay với việc chỉ mua được tối đa 49% cổ phần của EVN, FPT không có quyền quyết định trong việc tham gia quản lý, điều hành?

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực M&A doanh nghiệp cho hay, tỷ lệ thất bại của các thương vụ M&A tại Việt Nam hiện khá cao.

Chuyên gia kinh tế cấp cao Lê Trọng Nhi cho rằng, theo cách đặt vấn đề của FPT thì có lẽ quyền tham gia quản lý, điều hành là quan trọng hơn. Nói một cách khác, FPT nhận thấy, nếu không được nắm quyền điều chỉnh và thay đổi tư duy kinh doanh phát triển của EVN Telecom thì không nên vào cuộc. Bởi vì thị trường viễn thông đang bước vào giai đoạn bão hòa, trong khi mạng di động của EVN Telecom chỉ chiếm một thị phần rất rất nhỏ khách hàng, nếu không có tư duy, chiến lược và cách điều hành đột phá thì khó mà “sống” được.

“Theo tôi, với mục tiêu tăng trưởng 30% một năm thì CEO mới của FPT sẽ không bỏ cuộc trong phát triển lĩnh vực viễn thông. Rút lui khỏi EVN Telecom lúc này chỉ là một chiến thuật tạm thời. FPT sẽ không có nhiều lựa chọn khác thời gian tới trong việc đầu tư vào lĩnh vực này. Đối với 3 mạng chính và lớn Vinaphone, Mobiphone và Viettel thì FPT chắc chắn không nhận được lời mời tham gia đầu tư, chỉ còn EVN Telecom, Vietnam Mobile, Beeline và Sfone để FPT nhắm đến. Vì vậy, sẽ không loại trừ khả năng, một ngày nào đó, FPT sẽ quay trở lại với EVN Telecom nếu hai bên (đạc biệt từ phía EVN Telecom) đạt được thỏa thuận và nắm quyền tham gia “Tư duy” kinh doanh phát triển theo phong cách của FPT. Đây mới là chiến lược lâu dài của FPT và nhiệm vụ của CEO mới”, TS. Lê Trọng Nhi nói.  

Năm 2007, Công ty CP tập đoàn Ban Mai (Hà Nội) lên kế hoạch mua lại Công ty Viễn Đông với giá 75 tỷ đồng. Vụ mua bán này bao gồm cả các dự án mà Viễn Đông đang nắm.

Để có tiền trả cho thương vụ này, Giám đốc Công ty CP tập đoàn Ban Mai, ông Đào Hữu Tình và Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Viễn Đông, ông Hà Văn Nga bàn nhau hợp thức hóa hồ sơ để vay vốn ngân hàng. Đào Hữu Tình và Nguyễn Thị Thúy Hằng (người ông Tình rủ cùng mua lại Viễn Đông) đã bàn với ông Nga làm các thủ tục hợp thức cho Tình làm tổng giám đốc Viễn Đông và Hằng làm thành viên công ty. Sau đó ông Tình và bà Hằng đã lập hồ sơ đề nghị Ngân hàng Đông Nam Á cho Viễn Đông vay 100 tỷ đồng với lý do đầu tư vào sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, đến tháng 9/2007, ông Nga đột tử, thương vụ mua bán doanh nghiệp đổ bể, hợp đồng vay vốn cũng bị ảnh hưởng. Ngân hàng thương mại cổ phần Đông Nam Á tố cáo Viễn Đông chiếm dụng vốn ra cơ quan công an.

Theo thống kế mới đây, tỷ lệ thất bại trong các thương vụ mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) trên thế giới khoảng 70%. Thương trường Việt  Nam cũng nhiều lần chứng kiến những cuộc thôn tính bằng phương án M&A không thành. Bên cạnh đó, còn nhiều vụ mua bán thành công nhưng khi sát nhập lại không hoạt động như mong đợi, để lại những bài học thương đau cho cả bên mua và bên bán. Theo giới chuyên gia, những vụ như thế này cũng được xem là thất bại.

Năm 2009, Công ty CP Hàng gia dụng quốc tế (ICP) và Hợp tác xã (HTX) Thuận Phát thành lập Công ty Thuận Phát, trong đó bà chủ của Thuận Phát nắm giữ 30% cổ phần, ICP chiếm giữ 51% cổ phần, còn lại là của một số cá nhân. HTX Thuận Phát được thành lập cách đây 27 năm, chuyên sản xuất các loại hàng tiêu dùng trong gia đình, có 3 xưởng sản xuất và 3.000 đại lý trong nước, doanh thu năm 2008 đạt 75 tỷ đồng. Trong khi ICP được thành lập năm 2001, nổi tiếng với dầu gội đầu dành cho đàn ông. Việc mua Thuận Phát sẽ giúp ICP mở rộng kinh doanh qua ngành thực phẩm. Còn Thuận Phát tận dụng lợi thế về hệ thống phân phối của ICP để tăng thị phần. Tuy nhiên, cho đến nay, sau hơn 1 năm sát nhập, hầu như ICP đã nắm giữ toàn bộ cổ phần ở Công ty Thuận Phát và HTX Thuận Phát đang phải làm thủ tục giải thể.

Năm 1995, ông Trịnh Thành Nhơn, chủ của hãng kem đánh răng danh tiếng Dạ Lan, quyết định kết hợp với Colgate khi tập đoàn này vào Việt Nam để ra đời một liên doanh có tổng vốn đầu tư 10 triệu USD với mong muốn Dạ Lan ngày càng lớn mạnh hơn. Trong đó, Dạ Lan được định giá 3 triệu USD với phần vốn góp 30%. Không lâu sau, năm 1998, khi không thể chống chọi với thua lỗ, ông Nhơn phải nhường 30% cho đối tác. Và thương hiệu Dạ Lan “chết” trên thị trường từ khi đó. Hơn 60% thị phần kem đánh răng ở Việt Nam thời điểm đó do Dạ Lan dày công gây dựng nhiều năm mất không về tay người khác. Bài học thương vụ mua bán, sát nhập doanh nghiệp giữa Dạ Lan và Colgate cho đến nay vẫn được nhiều người nhắc đến, khi việc mua bán không được tính toán dựa vào chiến lược và sự hòa nhập hậu M&A.

Tại Diễn đàn về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp tổ chức tại Hà Nội hồi giữa tháng 5/2010, một số chuyên gia trong lĩnh vực này cho hay, tỷ lệ thất bại của các thương vụ M&A tại Việt Nam là rất cao. Ông Andy Hồ, Giám đốc đầu tư quỹ Vina Capital nói, có khoảng 50% thương vụ sáp nhập là không thành công do không tìm được tiếng nói chung trong định giá doanh nghiệp, trong việc nắm quyền điều hành, sắp xếp lại nhân sự…

Theo Thạc sĩ Tạ Minh Phương, Phó giám đốc Công ty CP tư vấn và đầu tư APEC, đươn vị chuyên tư vấn và thực hiện các vụ M&A doanh nghiệp, có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc M&A doanh nghiệp không thành, thậm chí có không ít thương vụ thất bại ngay khi khảo sát đối tượng mục tiêu. Ngoài ra, còn những nguyên nhân khác như không tìm được sự đồng thuận trong ban quản trị, hoặc có vấn đề về tài chính, pháp lý, thuế, môi trường, phúc lợi xã hội… Thông thường, khi nhà tư vấn thấy đối tượng mục tiêu có các dấu hiệu bất lợi cho bên mua thì cần khuyên khách hàng (bên mua) của mình rút lui ngay để tránh mất thời gian, công sức và tiền bạc.

DNVN (Đất Việt)