Chúng tôi trân trọng giới thiệu một case study của một người Mỹ, Linda Myers, với những khó khăn không thể vượt qua sau khi đảm nhận vị trí giám đốc nhân sự tại SK Telecom, một công ty viễn thông lớn ở Hàn Quốc.

Khi Linda Myers chấp nhận lời mời làm quản lý nhân sự cho công ty viễn thông SK Telecom ở Hàn Quốc, bà nghĩ đây chính là cơ hội mà bấy lâu nay bà luôn tìm kiếm. Không chỉ là nữ quản lý người Mỹ đầu tiên làm việc trong một công ty Hàn Quốc, trong đầu bà đã đầy ắp những ý tưởng để giúp công ty mang đẳng cấp quốc tế hơn. Với những ai đã dành nhiều năm tư vấn về chuyển đổi nhân lực nước ngoài thì đây quả là một công việc mơ ước.Nhưng ngay khi mới đến Seoul, bà đã phải tự hỏi không biết mình có quyết định đúng đắn? Bàn  đầu bà khá chật vật, dù đây không phải lần đầu bà tiếp xúc với một nền văn hóa mới. Không định hướng, không hướng dẫn chi tiết từ lãnh đạo công ty... bà phải tự mình mày mò tìm hiểu tổ chức. Bà thấy lạc lõng, cô lập khi chỉ có vài đồng nghiệp phương tây ở xung quanh. Tính cách thẳng thắn theo phong cách Mỹ của bà lại đối lập với phép lịch sự trang trọng trong giao tiếp của người Hàn. Thậm chí bà còn phát hiện ra rằng, bà và ông chủ mới không có cùng quan điểm về vai trò của bà trong công ty.

Trong suốt 2 năm sau đó, không còn sự hồ hởi ban đầu, bà chỉ thấy kiệt sức. Thay vì thay đổi văn hóa công như ý nguyện ban đầu, bà cảm thấy bản thân bị đối xử quá thiệt thòi - và cuối cùng bà nghỉ việc.

Những khác biệt về văn hóa đôi khi lại là những trở ngại lớn nhất trong công việc.

Cơ hội vàng

Bà Myers đã được tiếp xúc với môi trường làm việc nước ngoài từ rất sớm. 11 tuổi bà đã tham gia các làng hè quốc tế phi lợi nhuận cho trẻ em ở Na Uy. Bà có một năm học sơ cấp theo chương trình ĐH Goucher ở Luân Đôn trước khi tốt nghiệp ĐH Harvard, đồng thời cũng đã thử sức với hàng loạt công việc liên quan đến du lịch quốc tế mở rộng. Đến năm 40 tuổi, bà đã sống, làm việc và du lịch tới tất cả 7 lục địa, trong đó có cả Antarctica (châu Nam Cực)

Bà đã từng làm việc cho Tập đoàn Nguồn Nhân Lực Trung Quốc- nơi tạo điều kiện liên doanh giữa các công ty đa quốc gia trụ sở ở Mỹ với các công ty Trung Quốc. Khi Trung Quốc mở cửa kinh doanh quốc tế những năm 1980 - 1990, bà đã sẵn sàng qua đây làm việc.

Bà Myers chưa hề biết gì về tập đoàn SK cho đến tháng 7/2007, bà bất ngờ nhận được một email của nhà tuyển dụng. Ban đầu họ bị nhầm bà là đàn ông- một lỗi sơ ý nhưng dường như là điềm báo trước cho những sai lầm sau này. Lúc đó bà đang là thành viên của WorldWise- một công ty tư vấn ở Washington, DC chuyên hỗ trợ các công ty đa quốc gia phát triển các chương trình đào tạo đa văn hóa.

Trong email đầu tiên của nhà tuyển dụng SK, bà được cho biết là phải trải qua quá trình phỏng vấn 6 tháng, gồm vài chuyến đi tới New York  và Santa Clara, California. Bà tâm sự: "Tôi làm việc với một người với năng lực tiếng Anh tạm đủ để có thể làm trung gian trao đổi giữa tôi và ông chủ. Dù đã chuẩn bị trước tinh thần nhưng thỉnh thoảng trao đổi qua điện thoại cũng khiến tôi bối rối".

Đến tháng 10 thì SK Telecom chính thức mời bà về làm việc. Trong chuyến đi khảo sát tới Seoul vào tháng 12, bà được giới thiệu là giám đốc nhân sự mới của công ty dù bà chưa chính thức nhận lời trước đó. Nhưng vì cho rằng đây là cơ hội tốt nhất để làm việc ở nước ngoài nên cuối cùng bà cũng chấp thuận.

Nỗ lực hòa nhập

Cú sốc đầu tiên sau khi đặt chân lên đất Hàn Quốc là đi đâu bà cũng chỉ thấy toàn người bản ngữ. Chính phủ ước tính chỉ có khoảng 2,4% người ngoại quốc ở đất nước này, trong đó khoảng hơn 18% là người Singapore, 27% là người New York và London.

Một bất ngờ nữa là việc bà không thể giao tiếp hiệu quả. Bà luôn cho rằng mình rất giỏi trong việc này: bố mẹ bị khiếm thính nên 3 tuổi bà đã phải nghe điện thoại rồi truyền đạt lại cho họ bằng ngôn ngữ dấu hiệu Mỹ. Tuy nhiên, do thiếu vốn tiếng Hàn nên vấn đề trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Bà đã phải đề nghị được phiên dịch trong cuộc họp đầu tiên ở SK. Và ngay cả khi trợ lý và đồng nghiệp nói tiếng Anh, bà vẫn cảm thấy rất khó khăn khi phải hỏi những thông tin cần thiết. Bà nhớ lại: "Đặt câu hỏi là cách học duy nhất mà tôi biết. Nhưng đôi khi cách này cũng không hiệu quả lắm".

Bà Myers cũng phát hiện mình không hề có kiến thức gì về hệ thống thứ bậc cứng nhắc ở công ty. Phát ngôn viên của SK cho biết, họ là công ty Hàn Quốc đầu tiên xóa bỏ hệ thống quản lý thứ bậc này, nhưng trên thực tế thì hoàn toàn trái ngược. Về cơ bản công ty có 4 cấp bậc chính dưới chủ tịch: phó chủ tịch, giám đốc, quản lý và nhân viên. Bạn chỉ được phép nói chuyện với người cùng thứ bậc. Hơn nữa, bà cũng tự ý thức được sự áp đảo về giới tính.  Trong phòng họp, ngoài thư ký ra thì chỉ có bà là phụ nữ.

Sau nhiều năm tư vấn cho người làm việc ở nước ngoài, lẽ ra bà đã phải tính trước được những thách thức này, nhưng đây quả là những vấn đề rất khó giải quyết.

Bên ngoài công việc thì lại là một câu chuyện khác. Bà kết bạn trong cộng đồng người xa tổ quốc, hấp thu nền văn hóa địa phương và thưởng thức những phút giây yên tĩnh trong căn hộ trên tầng 13, có thể ngắm sông Hàn và núi Bukhansan.

Dae Ryun Chang- giảng viên trường Kinh doanh Yonsei ở Seoul cho biết, vấn đề của bà Myers không hề hiếm. Khi các tập đoàn lớn của Hàn Quốc muốn tuyển dụng người phương Tây, có vẻ như luôn có bất đồng về thực tiễn làm việc, đặc biệt là các tiêu chí thực hiện.

Dù thách thức là thế nhưng bà Myers đã thể hiện khá xuất sắc. Sau 4 tháng làm việc, bà được bổ nhiệm làm giám đốc chương trình Tài Năng Toàn Cầu tại SK Holdings. Nhưng càng ngày bà càng có cảm giác bị tách ra khỏi các cuộc họp quan trọng, mà ngôn ngữ chỉ là một phần lý do.

Mặc dù trên danh nghĩa được tuyển về để làm nhân tố thay đổi văn hóa công ty, nhưng bà cũng khá chật vật khi thi hành những thói quen và chính sách mới. Bà giải thích: "Ở cấp dưới và cấp trung thì tôi thấy mọi người rất vui và háo hức đón đợi những thay đổi. Nhưng hầu hết lãnh đạo cấp cao lại thấy căng thẳng".

Trần Kim- một nhân viên người Việt Nam đưa ra đánh giá thế này: "Bà ấy lẽ ra đã có thể làm rất nhiều việc theo cách khác mà vẫn đưa đến cùng một kết quả. Bà ấy có những ý tưởng tuyệt vời, nhưng họ không cho thực hiện gì cả".

Phát ngôn viên của SK nói: "Chúng tôi hiểu rằng sống và làm việc tại Hàn Quốc có thể rất khó khăn đối với cá nhân bà Myers, nhưng phía chúng tôi cũng đã làm hết sức để mang lại cho bà nhưng hỗ trợ cần thiết".

Đến đầu năm 2009, bà Myers biết rằng mình sắp phải nghỉ việc, các nhà lãnh đạo hiếm khi nói chuyện với bà. Cuối cùng, ông chủ gọi bà lên thông báo rằng sẽ không thể gia hạn hợp đồng cho bà như lần trước được nữa.

Cũng dễ dàng khi rời bỏ SK. Bà chỉ thấy thất vọng vì phải ra đi khi chưa làm được gì nhiều tại công ty và đang dần yêu mến thành phố xinh đẹp này.

Những bài học kinh nghiệm

Nhìn lại, bà Myers cho biết những trải nghiệm của bà đã giúp mang lại nhiều bài học quý giá. Đây là những điều bà thường tư vấn cho khách hàng, nhưng cũng giống như nhiều lời khuyên bổ ích khác - nói thì dễ hơn thực hiện.

Trước tiên, hãy tìm hiểu càng nhiều càng tốt những trở ngại bạn sẽ phải đối mặt và thông báo ngay nếu thấy những trở ngại đó là quá tải với bản thân. Trước khi nhận lời làm việc cho SK, bà Myers có nhờ phòng Quản lý nguồn nhân lực liên lạc với một người phụ nữ Mỹ khác đã có kinh nghiệm làm việc cho công ty Hàn Quốc. Nhưng không tìm được ai như thế để giúp bà. Bà nhận ra quá muộn những thách thức mà người tiên phong phải đối mặt. "Không có ai để học hỏi kinh nghiệm nên tôi phải dạy chính bản thân mình".

Tuy nhiên, kinh nghiệm mà bà trải qua ở Hàn Quốc không thể nói là toàn diện để tư vấn cho những khách hàng làm việc cho những công ty đa quốc gia phương tây ở Trung Quốc và nhiều nước khác. Bà cho biết, những gì bà đọc trước khi đến đây chỉ bằng 1/5 những gì bà muốn biết, và thực tế thì phũ phàng hơn bà tưởng rất nhiều.

Thứ hai, phải hiểu rõ nhiệm vụ của mình. Bà Myers cứ tưởng cấp trên muốn mình thay đổi toàn bộ nền văn hóa tại SK và sẽ làm việc với công ty lâu dài. Nhưng quan điểm của lãnh đạo về sự thay đổi và cách thực hiện chúng lại quá khác với quan điểm của bà, và họ chỉ có ý định tuyển dụng bà trong một thời gian ngắn. Cách tốt nhất là phải hỏi ông chủ tương lai cho rõ ngay từ khi phỏng vấn, dù có phải đặt ra những câu hỏi khó thông qua phiên dịch viên.

Thứ ba, không bận tâm với những hiểu lầm hàng ngày . "Đôi khi tôi bị hiểu lầm hoặc bị đối xử không công bằng chỉ vì tôi là người nước ngoài". Bà nhớ lại một bất đồng với đồng nghiệp người Hàn Quốc về cách làm việc trong nhóm. Cho rằng nó có thể là hiểu lầm do văn hóa nên bà đã cầu viện đến người thứ ba. Nhưng khi anh đồng nghiệp kia biết bà đã làm thế, anh ta vô cùng tức giận. "Tôi đã khiến anh ta quá bối rối", bà kể. Sau sự việc đó, bà luôn khắc ghi rằng không phải mọi thất bại trong giao tiếp đều là vấn đề văn hóa.

Thứ tư, dành nhiều thời gian hơn nữa để giới thiệu những phương thức làm việc mới, cho dù thay đổi thu được chẳng đáng là bao. Ví dụ, ban đầu bà Myers đề nghị nhân viên không phải gọi bà là "Sang Mu Linda" (một chức danh ở công ty), chỉ cần gọi Linda (điều bình thường ở Mỹ) là được. Như thế không khí sẽ đỡ trang trọng hơn. "Nhưng khi bỏ chức danh đi thì vị thế của tôi lại suy giảm trong mắt họ. Điều mà bà cho thấy là "phong cách lãnh đạo hòa nhập" thì lại là một cái gì đó "yếu ớt"  trong mắt nhân viên SK.

Bà Myers nhận ra sai lầm nhưng không hề hối tiếc vì đã đảm đương công việc đó. Bà nói: "Tôi biết là mình đang gặp rủi ro trong sự nghiệp, nhưng cảm giác được phiêu lưu, được đóng góp, và ngay chỉ việc là người phụ nữ ngoại quốc duy nhất làm việc ở đó...lại chẳng quan trọng hơn sao?

Sau khi vật lộn thực hiện những gì bà đã từng tư vấn cho khách hàng, giờ đây là đã trở lại là một tư vấn viên giỏi hơn. Bà cho biết: "Những năm tháng ở Seoul đã dạy tôi phải đặt câu hỏi về hành động và suy nghĩ của bản thân. Tôi nhận ra rằng, phong cách lãnh đạo của tôi được định hình từ một môi trường riêng biệt, và ý kiến của tôi không phải bao giờ cũng là tốt nhất".

DNVN (Vef)