Thực ra, từ nhiều năm trước, bằng các hình thức lách luật, những doanh nghiệp ngoại đã tìm cách thâm nhập thị trường nước ta. Tuy nhiên, khi con đường kinh doanh được tự do hóa, thách thức với doanh nghiệp trong nước là không nhỏ.

Bài 1: Khi thị phần thuộc về doanh nghiệp ngoại

Chăn nuôi, tiêu, chè… dường như đã quen với sự có mặt của giới kinh doanh nước ngoài, trong khi đó cánh cửa ngành hàng lúa gạo, cà phê… vừa hé mở, các doanh nghiệp nội đã thấp thỏm vì lợi ích bị san sẻ.

Thị trường nông sản đang tiến tới xóa thế độc quyền, doanh nghiệp nội "sốt vó" thích nghi

Dù phải chấp nhận thực tế này, nhưng với nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn không khỏi những bất ngờ.

Từ chiếm lĩnh đến thống lĩnh

Điểm qua một số nhóm, ngành hàng nông sản hiện nay, không ít mặt hàng mà doanh nghiệp nước ngoài chiếm ưu thế. Chẳng hạn như hồ tiêu, chè, chăn nuôi…

Vào thời điểm cuối năm 2009, đầu năm 2010 từng dấy lên hiện tượng doanh thương Trung Quốc đổ xô tới các vùng nguyên liệu (thủy sản, gỗ, sắn lát…) của nước ta mua gom với số lượng lớn. Doanh nghiệp trong nước dường như bất khả kháng, khi mục đích của giới thương nhân ngoại là mua được càng nhiều càng tốt, vì vậy họ tỏ ra khá “rộng” tay trả giá hời.

Ở lĩnh vực chăn nuôi hiện nay, đa phần các doanh nghiệp trong nước đã thừa nhận, thị phần chăn nuôi đã nghiêng hẳn về phía các doanh nghiệp nước ngoài. Năm trước cả nước nhập khẩu tới 2 tỷ USD nguyên liệu bắp, khô dầu đậu nành và thức ăn chăn nuôi (TACN) thành phẩm.

Theo đánh giá của giới chăn nuôi, do thị phần chăn nuôi nước ta phần lớn đang nằm trong tay các tập đoàn lớn của nước ngoài, từ nhập nguyên liệu, phân phối con giống đến giết mổ đưa ra thị trường… , do đó những “ông lớn” này hưởng lợi nhuận cả “gốc” lẫn ngọn.

Những ngày qua, khi giá cà phê đang tăng thẳng đứng thì các doanh nghiệp ngành hàng này như ngồi trên đống lửa, khi xuất hiện hàng chục công ty nước ngoài xây dựng mạng lưới thu mua tới tận vườn của nông dân các tỉnh Tây Nguyên.

Với điều kiện về tài chính mạnh, hình thức kinh doanh thông thoáng, chuyên nghiệp, nhiều doanh nghiệp trong nước đã bị đánh bật nhanh chóng. Hiệp hội cà phê VN (VICOFA) đã phải lên tiếng và viện dẫn quy định của Bộ Công thương, cho rằng, doanh nghiệp nước ngoài có quyền kinh doanh xuất khẩu cà phê tại VN, nhưng không gồm quyền tổ chức mạng lưới thu gom hàng hóa tại VN để xuất khẩu…

Trong lúc còn tranh cãi việc làm của các doanh nghiệp nước ngoài là đúng hay sai quy định về thương mại, thì hằng ngày, cà phê nguyên liệu vẫn dồn dập đổ về kho của các doanh nghiệp nước ngoài với lượng lớn.

“Khai tử” thế độc quyền kinh doanh nông sản

Năm nay, cũng là năm chính thức mở cửa cho doanh nghiệp nước ngoài vào kinh doanh ngành hàng lúa gạo. Tuy nhiên, giới chuyên môn đánh giá, sẽ rất khó để doanh nghiệp ngoại có được chỗ đứng, vì ngành này đã tạo được “chiếc khiêng” bảo vệ khá vững chắc, khi được xếp vào loại hàng hóa liên quan đến an ninh lương thực quốc gia, nên đó là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp nước ngoài muốn vào phải đáp ứng các điều kiện về kho chứa, vận chuyển…

Theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch nhóm 20 nhà xuất khẩu cà phê hàng đầu VN, việc các doanh nghiệp nước ngoài tổ chức hệ thống thu mua cà phê nguyên liệu tới tận các vùng trồng có vi phạm các điều khoản của WTO hay không thuộc thẩm quyền đánh giá của Bộ Công thương.

Tuy nhiên, theo ông Nam, từ đầu vụ đến nay, lượng cà phê xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước đã giảm đi trông thấy.

Ý kiến trái chiều từ phía một chuyên gia nông nghiệp (xin được giấu tên) lại rất hoan nghênh xu hướng mới này. Ông gọi những gì đang diễn ra với ngành hàng cà phê là “bước ngoặt ngoạn mục”. Theo ông, thế độc quyền trong kinh doanh nông sản đã quá xưa cũ, đến lúc phải “khai tử”. Trong một thời gian dài, các doanh nghiệp kinh doanh trong nước dựa dẫm vào nhà nước, chạy theo lợi ích trước mắt, chèn ép nông dân khi được mùa, còn khó khăn thì la ó, cầu cứu chính sách hỗ trợ nhà nước xin giảm thuế, hỗ trợ vốn mua tạm trữ

DNVN (Đất Việt)