Kiếm tìm sự hoàn hảo, một quyển sách về quản trị kinh doanh kinh điển gần 40 năm qua, vừa được dịch và xuất bản tại Việt Nam. Đây không phải là tác phẩm duy nhất về quản trị kinh doanh có ý nghĩa và tầm quan trọng lớn. Tuy nhiên, có rất nhiều điều đặc biệt về số phận và hoàn cảnh ra đời của quyển sách.

Xin trân trọng giới thiệu một vài chi tiết "hậu trường" của quyển sách. Bạn đọc có thể tìm hiểu kỹ hơn trong The Lords of Strategy (tạm dịch: Những ông vua về chiến lược), xuất bản năm 2010 tại trường kinh doanh Harvard.

Tom Peters, một trong hai tác giả của quyển sách, nhận bằng kỹ sư tại trường đại học Cornell năm 1965, từng phục vụ trong hải quân Mỹ trong chiến tranh tại Việt Nam và cố vấn trong chính phủ Nixon, sau đó tốt nghiệp MBA trường kinh doanh Stanford, và được nhận vào làm việc tại công ty tư vấn chiến lược hàng đầu thế giới McKinsey & Company vào năm 1974 (sau nhiều lần bị từ chối!).

Tom Peters, một trong hai tác giả của “Kiếm tìm sự hoàn hảo”.

Tom Peters được phân công vào nhóm thực hiện dự án này ngay từ đầu. Robert Waterman, tác giả thứ hai của quyển sách, cũng là một cựu sinh viên MBA tại Stanford, với hơn 15 năm kinh nghiệm làm việc tại McKinsey, tham gia sau đó ít lâu.

Thời bấy giờ, khác với hiện nay, có rất ít thông tin, nghiên cứu về vấn đề hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Một trong những quyển sách kinh điển, có ảnh hưởng nhất lúc ấy (và đến giờ vẫn được đánh giá như vậy) về chiến lược là quyển Chiến lược & Cấu trúc (Strategy and Structure) của Alfred Chandler, một quyển sách bàn về mối liên hệ giữa chiến lược kinh doanh và cấu trúc của ngành công nghiệp, nghĩa là mối liên hẹ giữa kinh doanh (business) và kinh tế (economics).

Qua phân tích 4 ngành công nghiệp lớn ở Mỹ từ năm 1920 cùng những đại diện lớn của 4 ngành này là tập đoàn hóa chất Du Pont, nhà sản xuất xe ôtô General Motors, tập đoàn năng lượng Standard Oil và tập đoàn bán lẻ Sears Roebuck, Alfred Chandler đưa ra luận điểm rằng chiến lược kinh doanh bao giờ cũng phụ thuộc vào cấu trúc ngành công nghiệp trong đó công ty hoạt động.

Và McKinsey đã rất xuất sắc trong việc chứng minh luận điểm này bằng thực tế tư vấn cho các khách hàng của mình. Ở một khía cạnh nào đó, McK cho rằng chiến lược cũng chính là cấu trúc.

Tom Peters và Robert Waterman đã mạnh dạn lật ngược vấn đề và cho rằng, trái lại, cả cấu trúc và chiến lược đều không quyết định hoàn toàn đến hiệu quả công ty. Họ cố gắng đi tìm những yếu tố quan trọng khác.

Dự án này gặp những trở ngại và bi quan không nhỏ, vì khái niệm "doanh nghiệp hiệu quả cao" là một khái niệm rất mơ hồ, nhất là đối với lối tư duy quen thuộc của người Mỹ luôn dựa vào những con số để suy luận và quyết định.

Ngoài ra, thời bấy giờ, nền kinh tế Mỹ rất khó khăn với tỷ lệ thất nghiệp 10%, gần như mọi tờ báo kinh doanh đều chỉ nói chủ yếu đến sự vượt trội của các công ty Nhật, vậy mà dự án đặt tham vọng chứng minh rằng những công ty Mỹ, nếu được điều hành đúng cách, cũng hoàn toàn có khả năng đạt được hiệu quả không hề thua kém những công ty Nhật.

"Kiếm tìm sự hoàn hảo" chính là kết quả của dự án này, trong đó Tom Peters và Robert Waterman đúc kết lại kết quả nghiên cứu của họ từ rất nhiều những cuộc phỏng vấn với lãnh đạo các doanh nghiệp khắp thế giới. Quyển sách đưa ra 7 yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp (7S) và mối liên hệ giữa chúng:

• Cơ cấu (Structure)
• Chiến lược (Strategy)
• Hệ thống (Systems)
• Kỹ năng (Skills)
• Nhân lực (Staff)
• Phong cách (Style)
• Giá trị chung (Shared values)

Mô hình 7 yếu tố của McKinsey.

Bước đầu tiên trong bất kỳ dự án tư vấn chiến lược nào của McKinsey cũng là tính toán lại toàn bộ chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của công ty khách hàng. Với cách tiếp cận này của McKinsey, rõ ràng mô hình của Tom Peters và Robert Waterman rất khó ứng dụng. Không ai có thể đánh giá những yếu tố như Giá trị chung, Phong cách hay Cơ cấu bằng những con số.

Vì những khác biệt về quan điểm liên quan đến dự án, và cũng vì muốn dành nhiều thời gian hơn cho quyển sách, Tom Peters đã rời McKinsey vào tháng 12 năm 1981. Khi quyển sách "Kiếm tìm sự hoàn hảo lần đầu tiên" được xuất bản vào tháng 10 năm 1982, McKinsey cho rằng không thể bán nhiều được và các bản in sẽ được dùng chủ yếu làm quà Giáng sinh cho khách hàng.

Hoàn toàn trái ngược với sự dự đoán bi quan của McKinsey, quyển sách nhanh chóng leo lên hàng đầu trong danh sách bán chạy nhất tờ New York Times và ở nguyên vị trí đó trong suốt 2 năm tiếp theo.

Đây cũng là quyển sách về quản trị kinh doanh đầu tiên ở vị trí dẫn đầu trong bảng xếp hạng này. 2 tác giả, Tom Peters và Robert Waterman, nhanh chóng xây dựng được những chương trình diễn thuyết, nói chuyện và tư vấn của riêng họ xung quanh vấn đề hiệu quả doanh nghiệp và mô hình 7 yếu tố do họ đúc kết.