Cuộc đời và sự nghiệp của Steve Jobs là minh chứng độc đáo cho khả năng đứng dậy sau những lần ngã ngựa, cho thành công sau mỗi lần thất bại. Khi Steve Jobs bước lên sân khấu Trung tâm Yerba Buena ở San Francisco hồi tháng Giêng năm ngoái, ông là hiện thân của sự trở lại đáng nhớ nhất trong lịch sử kinh doanh hiện đại.

Nửa năm trước, bệnh tật đã buộc Steve Jobs phải rời bỏ công việc, ông phải ghép gan mới kéo dài được sự sống. Nhưng rồi khi quay lại thương trường, Jobs đem theo những sản phẩm mới gây sốt nóng trên toàn cầu, chẳng hạn như điện thoại iPhone 4, máy tính bảng iPad. Trước đó chưa đầy một thập niên, bản thân Jobs và tập đoàn Apple - công ty ông góp phần sáng lập, bị coi như đã hấp hối, mối quan hệ của nó với tương lai của nền công nghệ bị các nhà kỹ thuật ở Silicon Valley và các nhà tài phiệt ở Wall Street coi như đã chấm dứt. Nhưng dưới sự lãnh đạo tài tình của Jobs, vào đầu năm 2010, cuộc hồi phục của Apple đã hoàn thành. Mức độ chờ đợi của công chúng trước mỗi sản phẩm mới của Apple thật là phi thường, chưa từng thấy trong lịch sử kinh doanh.

Khi Steve Jobs xuất hiện lần đầu tiên trên trang nhất của báo chí, ông thậm chí còn ít tuổi hơn Mark Zuckerberg (nhà sáng lập mạng xã hội Facebook) hiện nay. Đã từ lâu, vai trò của ông trong việc phổ cập máy tính cá nhân và vụ phát hành cổ phần lần đầu ra công chúng trên thị trường tài chính Wall Street - diễn ra khi Jobs vừa tròn 25 tuổi - đã biến ông thành ngôi sao sáng đầu tiên của ngành công nghệ kỹ thuật cao. Giờ đây sau ba thập kỷ, Steve Jobs ông đã củng cố vững chắc vị trí của mình trong hàng ngũ những nhà công nghệ khổng lồ và xuất sắc nhất nước Mỹ - những người đã làm rất nhiều để định hình lại thế giới trước và sau bước chuyển thiên niên kỷ. Đối thủ lâu năm của Steve Jobs, ông Bill Gates - nhà sáng lập tập đoàn Microsoft, là người giàu có hơn ông và vào đỉnh cao sự nghiệp của mình, đã gây ảnh hưởng lớn hơn ông nhờ vị thế độc quyền trong lĩnh vực phần mềm máy tính cá nhân. Nhưng nhà sáng lập Microsoft đã rời bỏ sân khấu để hiến dâng cuộc đời và tài sản cho hoạt động từ thiện, cho nên giờ đây, ông Steve Jobs trở thành ngôi sao thu hút mọi sự chú ý. Trong tất cả những chiến dịch tấn công mà Apple nhắm vào Microsoft những năm qua, không có đòn nào gây đau đớn cho bằng thành công bước đầu của máy tính bảng iPad. Bản thân ông Bill Gates từng ấp ủ việc tạo ra máy tính bảng từ hơn một thập niên trước, nhưng việc phải dùng bút cảm ứng (stylus) để viết lên màn hình và giao diện theo kiểu PC của nó tạo ra rất ít nhu cầu trong công chúng tiêu thụ.

Máy iPad là một câu chuyện hoàn toàn khác. Tiếp tục những sáng tạo về màn hình cảm ứng đa điểm của điện thoại iPhone và những chương trình ứng dụng siêu nhẹ, được thiết kế để làm những nhiệm vụ chuyên biệt, iPad hướng tới một tương lai máy tính không dùng con chuột, một thế giới không có hệ điều hành Windows.  Trong giới công nghệ kỹ thuật số, một tầm nhìn xa chưa hẳn đã thu phục được sự công nhận rộng rãi. Bằng cách quyết định ứng dụng nào được bày bán trong cửa hàng trực tuyến của mình và đặt ra những luật lệ quy định những ứng dụng này phải được phát triển như thế nào, tập đoàn Apple đã thống trị vương quốc phần mềm còn chặt chẽ hơn cả Microsoft thống thị lĩnh vực máy tính PC.

Với những người chỉ trích, đây chính là mặt tối của chủ nghĩa hoàn hảo của ông Jobs. Do bị phụ thuộc vào ơn huệ của Apple, những ý tưởng mới có thể bị thui chột. Một anh khổng lồ công nghệ khác, Google, có thời là đồng minh, nay đã tự biến mình thành đối thủ của  Apple khi đề cao tính chất mở (openness) của mạng toàn cầu như là hình mẫu cho các phần mềm điện thoại thông minh.

Tuy vậy, vào thời điểm này, những mối lo sợ đó vẫn còn mang tính giả định và hàng chục triệu người tiêu dùng vẫn sung sướng được mua một mảnh đời kỹ thuật số mà ông Jobs bán ra. Khả năng của ông trong việc buộc người tiêu dùng phải xếp hàng dài dằng dặc để mua hàng mà không cần phải giảm giá, khuyến mại và ngay cả giữa thời buổi kinh tế khó khăn là điều mà ngay cả các đối thủ cạnh tranh cũng phải khen ngợi. Roger McNamee, một nhà tài phiệt ở Thung lũng Silicon, từng thất bại trong nỗ lực mới đây nhằm xây dựng lại thương hiệu điện thoại thông minh Palm theo hình mẫu của Apple, cũng phải thừa nhận: “Steve là nhà xây dựng vĩ đại cuối cùng. Ông ấy trở nên khác thường nhờ khả năng tạo ra công ăn việc làm và hoạt động kinh tế chỉ từ chốn hư vô trong khi mọi CEO khác ở Mỹ chỉ nghĩ tới cách cắt giảm chi phí và sa thải nhân viên".

Máy tính iPad là đỉnh điểm của một giải pháp mà dường như ông đã hoàn thiện cho cả sự nghiệp của mình. Những người làm việc dưới quyền Jobs miêu tả ông như là một nhà điều hành nghiêm khắc, người hiểu rõ nghệ thuật của những điều có thể làm chứ không chỉ là một người có tầm nhìn xa trông rộng. Điều đó có nghĩa là Jobs luôn thúc đẩy không ngừng nghỉ việc tiến về phía trước hơn là sống dựa vào những thành công trong quá khứ, kể cả những thành công vang dội như máy iPod.

Carl Bass, CEO của tập đoàn Autodesk, một công ty chuyên sáng tạo phần mềm thiết kế có tham gia phát triển ứng dụng cho máy iPad, nhận xét: “Các công ty khác có thể sẽ tìm cách kéo dài cuộc sống của những sản phẩm như iPod, nhưng Apple thì không như vậy. Họ đã nói ‘Không, có những công nghệ còn tốt hơn thế’. Tôi ít khi nghĩ rằng CEO là những người dũng cảm, nhưng Steve thật sự là một người dũng cảm”.

Trong tập đoàn Apple, rõ ràng Steve Jobs là người đưa ra thiết kế và phát triển. Một nhà quản trị mới rời khỏi công ty này nhận xét: “Jobs luôn muốn biến kẻ khác thành người giống như anh ấy. Jobs là khách hàng, và Jobs cũng là nhà tiếp thị các sản phẩm của Apple”. Sự quan tâm tới những chi tiết cụ thể đã trở thành một nỗi ám ảnh của Jobs. Một đốc công vừa rời khỏi Apple cho biết, ông chủ của Apple bị lôi cuốn vào việc phát hiện những khiếm khuyết của một biểu tượng trên màn hình hơn là khiếm khuyết của chương trình mà biểu tượng đó đại diện. Vì cái chủ nghĩa hoàn hảo đó nên Jobs cẩn thận tập luyện từng lời nói mỗi lần xuất hiện trước công chúng và ai làm ông mất tập trung sẽ bị khiển trách nặng nề. Chính vì vậy, mọi lỗi lầm của Apple đều rất đáng chú ý. Sự cố cây ăng-ten ngầm của máy điện thoại iPhone 4 làm cho nó dễ bị mất sóng và gián đoạn cuộc gọi là một ví dụ. Ông Jobs, vốn thường khoe khoang về tính thanh lịch và ưu điểm kỹ thuật của máy iPhone, đã lớn tiếng bảo vệ sản phẩm của mình và chỉ ra những sự cố tương tự ở sản phẩm của các đối thủ, trước khi cung cấp cho các khách hàng giải pháp khắc phục sự cố. Người kỹ sư phụ trách dự án iPhone 4 sau đó đã lặng lẽ rời bỏ Apple.

Theo những người làm việc gần gũi ông Jobs, khi việc kinh doanh phát triển mạnh, Steve Jobs đã phải thay đổi phong cách, trở nên thực tế và thực dụng hơn. Vì doanh số đã vượt quá 50 tỷ đô la Mỹ mỗi năm, Apple không có cách nào khác hơn là phải hướng tới thị trường đại chúng thay vì chỉ tập trung phục vụ tầng lớp thượng lưu sành công nghệ và ưa thích những thiết kế đẹp.

Thỏa hiệp là một từ ngữ quá nặng, nhưng ý thức mạnh hơn về tính thiết thực phản ánh vị trí mới của Apple trên thế giới. Chiếc máy iPad của Apple hiện đã được bày bán ở các cửa hàng của những nhà bán lẻ đại chúng - thật xa cách kiểu bán hàng cao cấp chỉ có ở những tiệm bán lẻ riêng của Apple. Trong giai đoạn mới này của cuộc đời mình, Steve Jobs không còn là một kẻ thua cuộc. Nổi lên nhờ iPad, giá cổ phiếu của Apple cuối cùng cũng đã vượt quá Microsoft hồi tháng 5 để trở thành công ty công nghệ có giá trị nhất thế giới.

DNVN ( DDDN )