Theo ông Đức, trong tổng số 15 loại hàng hoá, dịch vụ nêu trong Dự thảo Danh mục 15 loại hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung của Bộ Công Thương thì chỉ có 3 hàng hoá, dịch vụ đạt tiêu chí thiết yếu, đó là dịch vụ cung ứng điện sinh hoạt, dịch vụ cung ứng nước sạch sinh hoạt và dịch vụ thuê bao điện thoại cố định.

- Như vậy, cần phải định danh đâu là hàng hóa, dịch vụ thiết yếu trước khi ban hành danh mục, thưa ông?

Điều 19, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vừa có hiệu lực quy định: “tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu do Thủ tướng Chính phủ ban hành phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”. Như vậy, chúng ta có thể hiểu, luật giao cho Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục trên. Tuy nhiên, cả luật, dự thảo Nghị định hướng dẫn và dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc “ban hành danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung” đều không giải thích thế nào là hàng hóa, dịch vụ thiết yếu.

Trong Từ điển tiếng Việt năm 1992 của Viện ngôn ngữ học giải thích: “Thiết yếu là rất cần thiết, không thể thiếu được”. Điều đó, có nghĩa là hàng hoá, dịch vụ thiết yếu là loại hàng hoá, dịch vụ cần thiết, không thể thiếu trong cuộc sống bình thường của đại đa số người tiêu dùng.

Thực tế, danh mục các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cũng đã được quy định tại những văn bản quy phạm pháp luật như quyết định, nghị định... của những năm 1980 có 6 mặt hàng, năm 1990 có 9 mặt hàng, năm 2000 có 7 mặt hàng, năm 2011 có 7 mặt hàng thiết yếu phải chấp hành pháp luật về giá... Tất cả các mặt hàng được gọi là thiết yếu này đều đạt tiêu chí như trong từ điển tiếng Việt là cần thiết và không thể thiếu được. Chúng là những thứ người dân phải sử dụng hàng ngày như lương thực, chất đốt, phân bón, thuốc chữa bệnh, thuốc trừ sâu, đồ dùng học tập...

- Chiểu theo các tiêu chí thiết yếu, thì hầu hết các “hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung” trong danh mục Bộ Công Thương đưa vào dự thảo đều phải bỏ ra ngoài, thưa ông?

Tuy nhiên, việc mở rộng các đối tượng phải đăng ký hợp đồng theo mẫu là cần thiết. Vì điều này có lợi cho các giao dịch, bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng và giúp ổn định đời sống thương mại trong xã hội.

Không dừng lại những mặt hàng trên, Ban soạn thảo có thể mở rộng đối tượng rộng hơn nữa. Ví dụ, Ban soạn thảo chỉ yêu cầu đăng ký hợp đồng mẫu, điều kiện chung đối với mua bán ôtô mới, là mặt hàng dành cho số ít cá nhân khá giả.

- Vậy tại sao không yêu cầu đăng ký hợp đồng mẫu, điều kiện chung đối với mua bán mô tô, xe máy, là mặt hàng thiết yếu đối với đông đảo người tiêu dùng cá nhân?

Thực tế, các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu trong danh mục được Bộ Công thương đưa ra hầu hết đều có thể làm hợp đồng theo mẫu. Khi có hợp đồng mẫu và được đăng ký, quyền lợi người tiêu dùng cũng được quy định rõ ràng và đầy đủ hơn. Tuy nhiên, Ban soạn thảo không nên nói đây là những mặt hàng thiết yếu, mà bổ sung thành những mặt hàng thiết yếu và cần thiết. Cùng với đó, Quốc hội hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nên sớm thảo luận để thống nhất tiêu chí hàng hóa, dịch vụ thiết yếu.

- Không ít hàng hóa, dịch vụ chưa phải là thiết yếu nhưng lại dễ dàng xây dựng được hợp đồng mẫu. Nhưng nhiều loại thiết yếu thì trong giao dịch thương mại lại khó có thể làm được hợp đồng mẫu. Theo ông, vấn đề này nên xử lý ra sao?

Nhiều dạng giao dịch như: gọi điện cũng có người chở gạo, chở gas... đến nhà, hay đi mua xăng, mua thuốc, sách vở... có thể xem là hàng hóa, dịch vụ thiết yếu thì lại không cần hợp đồng mẫu. Nhưng chính những giao dịch này là đối tượng cần có điều kiện giao dịch chung. Mặc dù, tranh chấp trong xã hội thường chỉ xảy ra với những giao dịch có giá trị lớn. Nhưng quyền lợi người tiêu dùng thì có thể bị ảnh hưởng ở mọi loại giao dịch. Vì giá trị nhỏ, không tương xứng với việc người tiêu dùng phải bỏ công ra kiện tụng, tranh chấp, nhưng bức xúc và thiệt hại thì vẫn luôn xảy ra.

Văn bản quy phạm pháp luật cần có hơi thở của cuộc sống. Việc ban hành danh mục “hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng mẫu, điều kiện giao dịch chung” lần này là cơ hội để xây dựng những quy tắc trong ứng xử thương mại thường ngày trong xã hội. Cơ quan soạn thảo không nên dễ làm, khó bỏ. Bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng là một trong những điều kiện quan trọng để xã hội phát triển lành mạnh và bền vững.

- Nếu nhìn dưới góc độ DN, việc phải đăng ký hợp đồng mẫu, điều kiện giao dịch chung có phát sinh thêm thủ tục phiền hà cho DN không, thưa ông?

Đúng là khi thêm những quy tắc, thêm thủ tục đăng ký thì DN phải mất thêm thời gian, công sức và chi phí để tuân thủ các thủ tục đó. Nhưng để hạn chế được thời gian và chi phí cho DN cần phát huy vai trò hiệp hội, vai trò nhóm. Một DN đăng ký hợp đồng mẫu sẽ mất thời gian, phiền hà và có điều kiện để tham nhũng phát sinh. Nhưng hiệp hội đại diện cho các DN đứng ra đăng ký hợp đồng mẫu sẽ đỡ tốn kém và ít nguy cơ dẫn đến tiêu cực hơn. Đây là lúc cần phát huy tính cộng đồng trong DN.

- Xin cảm ơn ông!

Bá Tú thực hiện

DNVN THEO DDDN.COM