Năm 2011 là năm đặc biệt khó khăn về tài chính đối với các doanh nghiệp, còn khó khăn hơn cả giai đoạn khủng hoảng cuối năm 2008, đầu năm 2009. Cho đến nay chưa có cơ quan nào thống kê về số doanh nghiệp ngừng hoặc hoạt động cầm chừng vì khó khăn tài chính, nhưng nếu tiến hành số lượng chắc chắn sẽ rất nhiều.

Dù Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện các biện pháp quản lý nhằm giảm lãi suất, nhưng theo tôi cũng không nhiều doanh nghiệp "dễ thở" hơn với mức lãi suất này, đặc biệt là các doanh nghiệp ngành giấy. Tỷ suất lợi nhuận bình quân của đa số doanh nghiệp giấy thường khó vượt mức bình quân 12% trên doanh thu. Trong khi đó, lãi suất cho vay của ngân hàng cũng không thể giảm quá 17%/năm.

Tài chính khó khăn đã tác động "bắc cầu" tới cả những doanh nghiệp đã có phương án tài chính dự phòng, trong đó có Hapaco. Ngoài một số dự án phải cân đối lại quá trình, phân kỳ đầu tư thì hoạt động sản xuất, dịch vụ của chúng tôi cũng chịu ảnh hưởng. Các đơn hàng, hợp đồng trị giá nhỏ đi, điều kiện thực hiện khó khăn hơn và đặc biệt tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn...

Do vậy, kết thúc 8 tháng đầu năm 2011, mức tăng trưởng của chúng tôi tuy vẫn vượt so với cùng kỳ năm trước, nhưng chưa tới mục tiêu kỳ vọng. Bốn tháng còn lại của năm 2011, chúng tôi sẽ phải nỗ lực rất nhiều để đạt kế hoạch phát triển cả năm.

- Việc xử lý những vấn đề về thị trường, nguyên liệu, công nghệ… của ngành giấy nhiều năm qua bộc lộ nhiều lúng túng. Hapaco đã xử lý thế nào, thưa ông?

Tôi cho rằng, vấn đề cốt lõi với ngành giấy những năm qua không phải là ta nhập khẩu quá nhiều, cũng không phải ta kém đầu tư. Thực tế, Chính phủ đã có nhiều cơ chế khuyến khích đầu tư, xây dựng vùng nguyên liệu... Và từ đó, trong nhiều thời điểm đã tạo được sự đột biến đầu tư vào vào ngành giấy.

Tuy nhiên, đặc điểm của thị trường giấy Việt Nam là yêu cầu phải đa dạng chủng loại, nhưng nhu cầu sản lượng từng chủng loại lại nhỏ. Đặc điểm này đưa đến kết quả là nếu chỉ phục vụ thị trường trong nước thì càng đầu tư lớn cho công nghệ, công suất, vùng nguyên liệu sản xuất càng dễ thất bại.

Đặc điểm ấy giải thích vì sao trong khi doanh nghiệp sản xuất giấy của chúng ta đói nguyên liệu, không bán được sản phẩm thì chúng ta lại xuất gỗ dăm và nhập giấy nguyên liệu về sơ chế và bán.

Với Hapaco, những vấn đề trên không là ngoại lệ. Chúng tôi vẫn phát triển ngành sản xuất truyền thống của mình bằng các nhà máy giấy nguyên liệu, nhà máy giấy xuất khẩu hoặc bán trong nước... Nhưng chúng tôi cũng không dựa hoàn toàn vào một sản phẩm giấy.

Chiến lược phát triển của chúng tôi từ nhiều năm qua là tập trung đầu tư, sản xuất tốt một số sản phẩm giấy có nhu cầu, thị trường ổn định như giấy Kraft, giấy vệ sinh các loại, giấy xuất khẩu. Nhưng cùng với đó là tăng doanh thu bằng sản phẩm, dịch vụ khác ngoài giấy như: tài chính, dệt may, kinh doanh ôtô... Doanh thu các sản phẩm chế biến giấy đang dần được cân bằng với doanh thu của các sản phẩm khác

- Dường như chiến lược ấy đã giúp Hapaco đã tránh được sự phụ thuộc quá mức vào ngân hàng để có vốn sản xuất kinh doanh như nhiều doanh nghiệp khác?

Chúng tôi vẫn cần có ngân hàng để phát triển. Nhưng chúng tôi cũng đã xây dựng kế hoạch và vận hành có hiệu quả những nguồn huy động đầu tư của riêng doanh nghiệp. Chẳng hạn là việc huy động qua kênh chứng khoán để đầu tư các dự án, đa dạng vốn chủ sở hữu của các dự án... Đương nhiên, để làm được điều đó, thông tin về tình hình tài chính của chúng tôi phải hết sức minh bạch, đồng thời quy mô, tính khả thi của các dự án phải được tính toán hết sức cẩn thận, mới thuyết phục được các nhà đầu tư.

Định hướng này có chính xác hay không cứ nhìn vào đánh giá của các nhà đầu tư thì rõ. Thực tế, từ nhiều năm qua cổ phiếu của chúng tôi có biên độ tương đối ổn định và điều đó phản ảnh sự tin tưởng của các nhà đầu tư vào khả năng quản trị của chúng tôi.

- Tài chính thắt chặt, thị trường chứng khoán ốm yếu… có ý kiến cho rằng, bối cảnh này cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cao hiệu quả hoạt động. Nhưng tái cấu trúc thế nào để phù hợp với đặc trưng doanh nghiệp Việt lại chưa được đánh giá thấu đáo. Ông đánh giá thế nào về nhận xét này từ thực tế tại Hapaco?

Bất kỳ doanh nghiệp có khát vọng phát triển nào cũng đều phải xây dựng kế hoạch phát triển của mình. Kế hoạch ấy đương nhiên phải có dự báo, có tính toán tới những khó khăn, thuận lợi trong tương lai. Cuối cùng mới là việc vận hành, thực hiện kế hoạch.

Như vậy, khi những yếu tố vĩ mô như tài chính thắt chặt, khủng hoảng kinh tế... vượt quá dự báo của doanh nghiệp thì vấn đề thay đổi phương án hoạt động mới được đặt ra. Tuy nhiên, không nên hiểu những biến động vĩ mô như trên là bất ngờ hay bất khả kháng. Tức là doanh nghiệp chủ yếu nên điều chỉnh hoạt động phù hợp với tình hình thực tế, có thể là giảm chi phí, giảm cường độ hoạt động, sản xuất thêm sản phẩm mới... Chứ ngay trong giai đoạn khủng hoảng mà nói tới tái cấu trúc, hiểu theo nghĩa thay đổi hoàn toàn phương án hoạt động, tôi nghĩ điều đó còn nguy hiểm hơn tới sinh mệnh của doanh nghiệp. Vì nó không khác gì việc bắt người đang ốm nặng phải lao động với cường độ lớn hơn và vì thế có hại nhiều hơn là có lợi.

Nếu nói tới đặc trưng doanh nghiệp Việt, tôi nghĩ đó là quy mô chưa lớn, trình độ chưa cao, phụ thuộc nhiều vào ngân hàng. Tuy nhiên, chúng ta có lợi là thị trường lớn, nhiều cơ hội, khả năng tìm kiếm thị trường ngoại cũng tốt... Vấn đề với doanh nghiệp của ta là xác định đúng quy mô thị trường và khả năng tìm kiếm thêm nguồn hỗ trợ duy trì sản xuất mà thôi. Nguồn đó chưa hẳn đã là ngân hàng đâu mà có thể đến từ liên doanh, liên kết, bán cổ phần... thậm chí là chấp nhận gia công, giảm lợi nhuận.

Đó cũng là quan điểm tồn tại trong giai đoạn này của chúng tôi. Bên cạnh việc phải tìm cách đảm bảo chỉ tiêu hoạt động của từng năm, chúng tôi cũng phải thực hiện các bước của kế hoạch phát triển giai đoạn 5 năm trước mắt. Do vậy, nếu nói thay đổi phương án hoạt động chúng tôi phải thay đổi luôn định hướng phát triển trong tương lai hay sao?

Mặt khác, như đã nói ở trên, doanh thu của chúng tôi còn đến từ nhiều nguồn, ngoài ngành sản xuất chính là các sản phẩm giấy. Chúng tôi đã điều chỉnh phương án kinh doanh với từng ngành sản xuất, tập trung tiết giảm chi phí, giám sát chặt hơn nữa hoạt động sản xuất, cung cấp dịch vụ, nỗ lực hơn để tìm kiếm nguồn cung cấp mới, thị trường mới... Nhờ thế, đến thời điểm này kết quả kinh doanh của chúng tôi vẫn được duy trì, có tăng trưởng, tuy chậm hơn so với kỳ vọng.

Bài & Ảnh: Minh Khang

DNVN THEO DDDN.COM